Тақыятас районы
Мәлимлеме-китапхана орайы

Ózbekstan Respublikası birinshi Prezidenti I.A.Karimov (1938-2016) 86-jıllıǵı múnásebeti menen “Úlken tariyxıy dáwirdi o’zinde jámlegen insan” atamasında bibliografik qollanba

  • admin
  • 14-December-2024
  • 80

                             Islam Abduganievich Karimov

(1938-jıl 30-yanvar, Samarqand qalası — 2016-jıl  2-sentyabr, Tashkent qalası) — mámleketlik siyasat ǵayratkeri, Ózbekstan Respublikasınıń birinshi Prezidenti, Ózbekstan Qahramanı (1994). Ózbekstan Qurallı kúshleri Joqarǵı Bas Qolbasshısı. Ózbekstan Respublikası Ǵárezsizligi járiya etilgenge deyin WzSSR kommunistik partiyası birinshi xatkeri.   1991-jıldan ómiriniń aqırına shekem Ózbekstan Respublikası Prezidenti. I.A.Karimov basshılıǵında Ózbekstan Respublikası óziniń Konstituciyasına iye boldı. Sırt el mámleketleri menen teń huqıqlı baylanıslardı alıp barǵan.

 

Ómiri hám miynet jolı

Islam Karimov xızmetshi shańaraǵında dúniyaǵa kelgen. Orta Aziya politexnika institutın (1960), Tashkent awıl xojalıǵı institutın (1967) jılları pitkergen.

Miynet jolı

Miynet jolın 1960-jılda Tashkent awıl xojalıǵı mashinasazlıǵı („Tashselmash“) zavodında master járdemshisi bolıwdan basladı. Soń usı kárxanada master texnolog. 1961-jıldan 1966-jılǵa shekem V.P.CHkalov atındaǵı Tashkent aviatciya islep shıǵarıw birlespesinde injener, jetekshi injener – konstruktor bolıp isleydi.   1966-jılda Ózbekstan Mámleketlik plan komitetine jumısqa ótip, bas qánigelikten respublika Mámleketlik plan komiteti tóreaǵasınıń birinshi orınbasarına deyingi joldı basıp ótti.

1983-jıldan Ózbekstan SSR Qarjı Ministri, 1986-jıldan Ózbekstan SSR Ministrler Soveti tóreaǵasınıń orınbasarı – respublika Mámleketlik plan komitetiniń tóreaǵası. 1986—1989-jıllarda Ózbekstan Respublikası Qashqadarya aymaǵı komitetiniń birinshi xatkeri, 1989-jıl iyun ayınan Ózbekstan Respublikası Ministrler Keńesiniń birinshi xatkeri. 1990-jıl  24-martda Ózbekstan SSR Joqarǵı Keńesiniń sessiyasında I.A.Karimov Ózbekstan SSR Prezidenti bolıp saylandı.

 

Siyasiy miynet jolı

1991-jıl  31-avgustda Karimov tariyxıy waqiya – Ózbekstan Respublikasınıń mámleketlik ǵárezsizligin járiya etti. 1991-jıl  29-dekabrde ótkerilgen ulıwmaxalıqlıq saylawda I.A.Karimov Ózbekstan Respublikası Prezidenti etip saylandı. 1995-jıl  26-martda bolıp ótken ulıwmaxalıqlıq referendumında I.A.Karimovtıń Prezidentlik wákalatı 2000-jılǵa shekem uzaytırıldı. 2000-jıl 9-yanvarda ótkerilgen ulıwmaxalıqlıq saylawda I.A.Karimov Ózbekstan Respublikasınıń Prezidenti etip qayta saylandı.

Ilmiy miynet jolı

I.A.Karimov Ózbekstan Pánler Akademiyası (1994), sonıń men birge, ekonomikanı, ilim – bilim beriwdi rawajlandırıwǵa qosqan úlesi ushın onnan aslam shetellik universitetler hám akademiyalarınıń ilim doktorı, professor hám akademikligine saylanǵan.  Onıń:

1.„Ózbekstannıń óz táwelsizligi hám damıw jolı“ (1992),

2.„Jańasın salmay turıp, eskisin buzba“ (1993),

3.„Oʻzbekiston — bozor munosabatlariga oʻtishning oʻziga xos yoʻli“ (1993),

4.„Bizdan ozod va obod Vatan qolsin“ (1994),

5.„Istiqlol va maʼnaviyat“ (1994),

6.„Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir“ (1995),

7.„Oʻzbekiston XXI asr boʻsagʻasida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari“ (1997),

8.„Barkamol avlod orzusi“ (1998),

9.„Kuchli davlatdan kuchli jamiyat sari“ (1998),

  1. „Tarixiy xotirasiz kelajak yoʻq“ (1998),
  2. „Olloh qalbimizda, yuragimizda“ (1999),

12.„Ozod va obod vatan, erkin va farovon hayot — pirovard maqsadimiz“ (2000),

13.„Tinchlik uchun kurashmoq kerak“ (2001),

14.„Oʻzbekistonda demokratik oʻzgarishlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyati asoslarini shakllantirishning asosiy yoʻnalishlari“ (2002)

15.Yuksak ma’naviyat–yengilmas kuch (2008)

hám basqada shıǵarmalarında ekonomikanıń, siyasiy rawajlanıwdıń birqatar máseleleri izertlengen. Ózbekstannıń ishki hám sırtqı siyasatı dálillep berilgen. Házirgi va keleshektegi wazıypalar kórsetip ótilgen.  Onıń shıǵarmaları ingliz, rus, fransuz, ispan, nemis, hind, xitoy, arab, koreys, turk  hám basqada shet tillerine awdarma qılınǵan.

 

Shańaraq jaǵdayı

 

  • Atası — Abdugʻani Karimov, (1894—1967) Samarqand   qalasındaǵı fabrikada jumısshı bolǵan.
  • Anası — Sanobar Karimova, (1902—1982) Samarqand qalasındaǵı fabrikada jumısshı bolǵan.
  • 1965-jılda ukrain milletinen boʻlgan Natalya Petrovna Kuchmaga úylengen. 1970-jılda ajrasqan. Natalya Petrovnadan Pyotr esimli balası bar.
  • Apası — Karimova Mexriniso Abduganievna (1920-jıl tuwılǵan).
  • Aǵası — Karimov Omonullo Abduganievich (1922- jıl tuwılǵan).
  • Aǵası — Karimov Ibod Gʻaniyevich (1926—2015), professor.
  • Aǵası — Karimov Arslon Abduganievich (1931—1989).
  • Aǵası — Karimov Ikrom Abduganievich (1933—1976).
  • Aǵası — Karimov Quddus Gʻaniyevich, (1934—1995), professor.
  • Inisi — Karimov Xurshid Abduganievich (1941—2009).
  • 1971-jıldan Tatyana Akbarovna Karimova menen turmısta.
  • Qızı — Gulnora Karimova, diplomat. 2015-yilda qarjılıq qılmısta ayıptalıp, 5 jılǵa qamalǵan. Ómirlik joldası Mansur Maqsudiy, isbilermen. 2 balası bar: ulı Islom hám qızı Imona.
  • Qızı — Lola Karimova-Tillayeva, diplomat. Ózbekstannıń UNESCOdaǵı jergilikli wákili sıpatında jumıs alıp barǵan. Ómirlik joldası — Tillayev Timur Hakimovich, isbilermen. 3 balası bar: ulı Umar, qızları Maryam hám Safiya.

 

         Yadnama

Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtıń 2017-yil        25-yanvardaǵı qararına tiykar, tómendegiler:

  • 2016-jıl oktyabr ayında Islom Karimov atındaǵı Respublika qayırımdılıq qorı dúzildi;
  • Tashkent qalası, Yashnabad rayonındaǵı Farǵona jolı kóshesinde jaylasqan meshitke «Islom ata meshiti» dep atama berildi;

Sonıń menen birge:

  • «Ózbekstan Respublikasınıń birinshi Prezidenti I.A.Karimov beynesin beyneleytin músin jasaw ushın xalıqaralıq shıǵarmashılıq tańlawdı shólkemlestiriw haqqında»ǵı qarar qabıl etildi.
  • Ministrler kabineti tárepinen Ózbekstan Respublikasınıń birinshi Prezidenti Islom Karimovtıń esteligin máńgilestiriw boyınsha is-jobalar islep shıǵıldı.

           Usı qararlarǵa tiykar:

  • Samarqand qalasındaǵı Islom Karimov jerlengen aymaqta memoriallıq esteligin tiklew;
  • Ózbekstan Respublikasınıń birinshi Prezidenti I.A.Karimov beynesin jaratıw boyınsha xalıqaralıq dóretiwshilik tańlawda jeńimpaz dep tabılǵan músinlerin Tashkent qalasında, Samarqand qalasında hám basshı bolıp islegen Qashqadarya aymaǵındaǵı Qarshı qalasında ornatıw;
  • Tashkent qalasındaǵı Aqsaray rezidenciyasında Islam Karimov atındaǵı respublika jámiyetlik qayırımdılıq qorın usı mánzil boyınsha jaylastırıw.
  • Samarqand qalasında Islom Karimov muzeyin shólkemlestiriw;

 

          Tómendegi kárxana hám obektlerge:

 

  • Tashkent mámleketlik texnika universitetine;
  • Asakadaǵı avtomobil zavodına;
  • Fargʻona Kórkem-óner sarayına;
  • Tashkent xalıqaralıq aeroportına;
  • Qaraqalpaqstan Respublikası, Tashkent qalası hám aymaqtaǵı oraylıq kóshelerge (jergilikli mámleketlik hákimiyatı organları usınısları tiykarında) Islom Karimov atın beriw;
  • Hár jılı 30-yanvar kunin belgilew, 2-sentyabr kunin Eslew kuni sıpatında yad etiw;
  • Joqarı oqıw ornı studentleri ushın Islom Karimov atındaǵı mámleketlik stependiyasın tavsiya etiw;
  • Islom Karimovtıń ómiri hám miynet jolı haqqında ilmiy hám kórkem shıǵarmalar, derekli hám kórkem filmler jaratıw;
  • Islom Karimov súwreti beynelengen arnayı pochta markaların shıǵarıw ushın tapsırmalar berildi.

 

2018-jıl 17-oktyabrda Moskva qalasındaǵı Ózbekstan elshixanası janında, I.Karimov atındaǵı baǵ shólkemlestirilip, onıń orayında I.Karimovtıń músini ornatıldı.

 

     Àdebiyat

 

  • Eʼtirof (oʻzbek, ingliz, rus tillеrindе), T., 1995;
  • Oʻzbekistonning yangi tarixi, 3-j. (Mustaqil Oʻzbekiston tarixi), T., 2000;
  • Islom Karimov — Oʻzbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti (fotoalbom; oʻzbek, ingliz, rus tillеrindе), T., 1998;
  • Levitin L., Karlayl D. S, Islom Karimov — yangi Oʻzbekistan Prezidenti, T., 1996;
  • Levitin L., Узбекистан на историческом повороте, M., 2001;
  • Серия вожди народов— XX век, M., 1996;
  • Murod Sharifxoʻjayev. Формирование открытого гражданского общества в Узбекистане, T., 2002;
  • Amerikaga tashrif — Визит в Америку, T., 2002[13].

      paydalanǵan derekler

  1. ↑„arxiv nusqası“. 7-dekabr 2017-jılda tùp  nusqadan arxivlandı. Qaraldı: 7-dekabr 2017-jıl.
  2. ↑„arxiv nusqası“. 7-dekabr 2017- jılda tùp  nusqadan arxivlandı. Qaraldı: 7-dekabr 2017- jıl.
  3. ↑„ISLOM KARIMOV ILMIY-MAʼRIFIY MAJMUASI“. 16-iyun 2020- jılda tùp  nusqadan arxivlandı. Qaraldı: 9-dekabr 2017- jıl.
  4. ↑„Ózbekstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám Ózbekstan Respublikası  Ministrler Kabinetiniń málimlemesi“. UzA (2-sentyabr 2016- jıl).
  5. ↑Islom Karimovtıń atası haqqinda maǵlumat berildi
  6. ↑Islom Karimovtıń ùlı…
  7. ↑Ózbekstan Respublikasınıń Birinshi Prezidenti Islom Abduganiyevich Karimovtıń esteligin máńgilestiriw haqqında  Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń qararı
  8. ↑„Aqsaraydaǵı arxitekturalıq kompleks“. 7-dekabr 2017- jılda tùp  nusqadan arxivlandı. Qaraldı: 7-dekabr 2017-jıl.
  9. ↑https://m.kun.uz/news/2018/10/18/maskvada-islom-karimov-esteligi-ashıldı.

 

 

 

       Tayyarlaǵan MBX baslıǵı:                              J.Kadirbaeva

2020 - 2026© Тақыятас районы Мәлимлеме-китапхана орайы